Geçtiğimiz Cuma günü açıklanan dış ticaret rakamlarına göre Ağustos ayı dış ticaret açığında azalma görüldü. Haziran 2010'dan beri en düşük dış ticaret açığının kaydedildiği (5,9 milyar dolar) Ağustos döneminde yıllık bazda ise %30,5 düşüş yaşadı. Ağustos 2011'de dış ticaret açığı 8,4 milyar dolardı. 12 aylık yıllıklandırılmış verilere bakıldığında Temmuz'a göre %2,8 azalan verinin (90,7 milyar dolar) yılsonunda 100 milyar dolar sınırının altında gerçekleşmesi olası gibi görünüyor.
Dış ticaret açığının geniş ekonomik sınıflara göre en önemli kalemi olan hammadde (ara mallar) grubunda da benzer bir harekete rastlandı. Hammadde açığı Ağustos'ta 6,3 milyar dolar olurken Haziran 2010'dan beri en düşük seviyeye ulaştı. Alttaki grafikten de görülebileceği gibi Türkiye ekonomisinin yavaşladığı veya küçüldüğü dönemlerde dış ticareat açığı daralıyor. Grafikte açık toplamı olarak dış ticaret açığı (milyon dolar), açık hm olarak ise hammadde açığını (milyon dolar) ifade ettim.
Takvim ve mevsim etkilerinden arındırarak bakıldığında dış ticaret açığının son dört aydır gerilediği ortaya çıkıyor. Yine Haziran 2010'dan beri en düşük seviyede gerçekleşen (5,2 milyar dolar) arındırılmış veri büyümenin hız kestiğini işaret eden diğer bir gösterge durumda. Aşağıdaki grafikte 2008 son çeyreğinde başlayan ve 2009 ilk çeyreğinde de önemli etkiye sahip mortgage krizinin dış ticaret açığına nasıl bir etki yaptığı görülüyor. Benzer etkinin Euro Bölgesi ülke borç krizleriyle yaşanması olası görünüyor. Özellikle ticaret anlamında hala önemli bir paya sahip olan Avrupa'nın yaşadığı sorunlar ülkemizin büyüme hızının gerilemesine ve üretiminin azalmasına yol açıyor. Aşağıdaki grafikte dış ticaret açıklarını takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış ve arındırılmamış olarak aylık bazda oluşturdum.
Peki dış ticaretin büyümeye etkisi dolaylı yoldan nasıl görülebilir? Bu konuyla ilgili en önemli göstergelerden biri sanayi üretimidir. Üretim için gerekli olan malların ithalat yoluyla sağlandığı düşünüldüğünde aradaki ilişkinin önemi anlaşılabilir. Aşağıdaki grafik aramalı (hammadde) üretimi ve ithalatı arasındaki bağlantıyı incelemektedir. Sol eksende görülen aramalı ithalatı ile sağ eksendeki aramalı üretim endeksi arasındaki korelasyonun %84,5 olduğu düşünülürse Ağustos'ta yıllık %1,9 gerileyen aramalı ithalatının aramalı üretimi endeksinde de benzer gerilemeye yol açacağı öngörülebilir.
Dış ticaret verileri ile sanayi üretimi arasındaki ilişki bununla sınırlı kalmıyor. Benzer şekilde mevsimsellikten arındırılmış sanayi üretimi ve dış ticaret açığı verileri (%-88,6 korelasyon) de Ağustos ayında sanayi üretiminde gerileme yaşanabileceğini gösteriyor. Aşağıdaki grafikte rahatlıkla görülebilen negatif korelasyon dış ticaret açığında gerileme yaşandığında sanayi üretiminin de azaldığını gösteriyor.
Bu durumun büyüme ile alakasına gelecek olursak: Sanayi üretimi, GSYİH'nın en önemli öncü göstergelerinden biridir ve dış ticaretle doğrudan ilişkilidir. Aşağıdaki grafik 98 fiyatlarıyla kaydedilen büyüme rakamları ve sanayi üretimi verilerinin 3 aylık dönemler itibariyle alınan ortalamaları arasındaki bağlantıyı açıkça gösteriyor (%85,2 korelasyon). Sol eksen sanayi üretimi endeks ortalamasını, sağ eksen GSYİH verilerini barındırıyor. Dış ticaretin etkilediği sanayi üretimi büyüme üzerinde önemli bir etkiye sahip. Bu durum da ülkemizdeki istihdam olanaklarını, işsizliği, faiz oranlarını, yabancı yatırımları etkiliyor.
Sonuç olarak ithal ettiğimiz, ürettiğimiz ve sattığımız mallar büyümeye; bu da istihdam ve işsizlik, enflasyon, faiz oranları ve dolayısıyla yabancıların yatırım yapma tercihlerine tesir ediyor. 12 Ekim 2012'de Ağustos ayı sanayi üretim endeksinin yayınlanması ülkemizin komşudaki olumsuz gidişattan ne kadar etkilendiğini gösterecek.
kaynak: TUİK
